خیلــــــی ماهــــــــــــــــــــــــی

روش های پرورش ماهی در شاليزار:) 2 روش )

 

روش اول -  هم زمان با نشاء کاری  :

 

پناهگاه ماهی ابتدا بوسيله کودهای شيميايی و آلی بارور شده و سپس به ازای هر هکتاری 10 تا 15 هزار قطعه لارو تازه به تغذيه افتاده کپور ، ماهی دار می شود .

پس از گذشت 20 تا 30 روز لاروها بزرگتر شده و در تمامی سطح شاليزار پخش می شوند . دوره پرورش در اين روش حدود 100 تا 120 روز بوده و ماهی کپور در بين اين مدت به وزن 200 تا 300 گرم می رسند .

 

روش دوم – 20 تا 30 روز بعد از نشاء کاری :

 

زمانی که بوته های برنج به خوبی در زمين ريشه دوانده و قوی شدند با تعداد 100 قطعه بچه ماهی کپور به وزن 2 الی 5 گرم و در صورت نياز در حدود شرايط مناسب تعداد 500 قطعه بچه ماهی آمور ،ماهی دار می گردد.

پس از گذشت 2 ماه بچه ماهيان به وزن 50 تا 100 گرم می رسند که در اين بين تعدادی از ماهيان به اوزان بالاتر 300 الی 400 گرم نيز می رسند که اين ماهيان می توانند مورد مصرف قرار گيرند . در بعضی از نقاط ، پس از برداشت محصول برنج شاليزار دوباره آبگيری می شود تا آنکه ماهيان مانده های برنج ريخته شده و غداهای طبيعی شاليزار که پس از آبگيری مجدد توسعه يافته اند را بخورد در اين صورت ماهيان درشت تر شده و در بازار قيمت بيشتری خواهند داشت .

 

 

 

پرورش توام ماهی و اردک :

 

پرورش توام ماهی  و ماکيان سابقه ای طولانی دارد و بهترين گونه ای که با ماهی پرورش داده می شود اردک است . زيرا اردک هم در محيط آبی و هم در محيط خشکی زندگی می کند . اردک تقريبا در هزار سال قبل از ميلاد در کشور چين اهلی شده و پرورش ماهی و اردک در آسيا سابقه ای طولانی دارد.

 

مزايای کشت توام ماهی و اردک :

1- افزايش توليد پروتئين در واحد سطح 2- اردک در قسمتهای کم عمق در استخر به دنبال موجوداتی نظير قورباغه، سوسک آبی، لاروهای سنجاقک ها، حلزون، علوفه های آبی است که مورد استفاده ماهيان پرورشی قرار نمی گيرد اين عمل علاوه بر توليد پروتئين ، عوامل بيماری زا و انگلی را به حداقل می رساند 3- کود اردک دارای بالاترين ميزان مواد آلی ، ازت و فسفر است که علاوه بر صرفه جويی در ميزان کود معدنی به دليل تجزيه سريع ميزان توليدات اوليه استخر را خيلی سريع تر از کاربرد ساير کودها افزايش می دهد 4- از خصوصيات ويژه کود اردک تجزيه سريع آن در آب استخر است ضمن اينکه ازت آن 2 تا 3 برابر ديرتر از ساير کودها از بين  می رود 5- اردک موجب می گردد که نيروی انسانی برای توزيع کود و غذا دهی به حداقل رسيده و در ثانی کود به صورت يکنواخت در سطح استخر پخش شود 6- با پخش تدريجی kg100 کود در استخر به ميزان 4 تا 6 کيلوگرم افزايش گوشت خواهيم داشت و هر قطعه اردک در طول دوره پرورش 5 تا 6 کيلوگرم کود به استخر اضافه می گردد 7- کشت توام اردک و ماهی در مقايسه با استخرهای بدون اردک حدود 400 کيلوگرم افزايش توليد در هکتار را دارا  است 8- اردک با خوردن علفهای هرز کمکهای زيادی در جهت های رشد فيتوپلانکتونها می کند که خود منبع غذايی برای ماهيان می شود . هر قطعه اردک در طول 24 ساعت حدود kg1 از گياهان آبی را مصرف می کند 9- چرخش مواد در آب را تسريع کرده و با قوطه خوردن در آب برای جستجوی غذا و به هم زدن کف بستر باعث به هم خوردن آب شده و در نتيجه تبادل مواد را در آب تسريع کرده و باعث افزايش توليد فيتوپلانکتونها در استخر شده و همچنين  با به هم زدن آب و اختلاط هوا با آب باعث حل شدن اکسيژن هوا در آب می شود 10 – حداکثر استفاده از ضايعات غذايی بر اساس  آزمايشات مشخص شده که 10 تا 20 در صد غذای اردک دفع شده و مصرف نمی گردد . هر اردک روزانه 20 تا 30 گرم سبوس مصرف می کند که مقداری از آن از طريق مدفوع دفع شده و توسط ماهی کپور معمولی مصرف می گردد 11- هيچ گونه بيماری مشترکی بين اردک و ماهی وجود ندارد .

 

 

 

مشخصات استخرهای پرورش توام ماهی و اردک :

استخرها شبيه استخرهای پرورش ماهی با عمق متوسط m5/1 است که شيب حاشيه ديوارها در محل نگهداری اردک ملايم بوده و معمولا روی ديواره ها را برای جلوگيری از تخريب به دليل رفت و آمد مرتب اردک ها بايد بوسيله حصير يا توری های پلاستيکی فرش نمود .

بخش زمين کنار استخر که منطقه خشک اردک داری است و بخش آبی آن که معمولا اردک برای تفرج و تهيه غذا از آن استفاده می کند معمولا بوسيله توری محسون می گردد.

 

 

 

مراحل پرورش اردک :

 

مرحله اول : يک تا 6 روزگی-  از  اتاقهای گرم با درجه حرارت 30 درجه سانتيگراد بر روی سيم های توری با فاصله چشمه cm2 به ارتفاع m1 از سطح زمين استفاده می شود .

تراکم : اردکها در هر مترمربع 25 تا 28 قطعه جوجه اردک – غذادهی 3 وعده غذا در هر روز(به ازای هر 100 جوجه اردک kg3

تعويض هوا : هوا به خوبی تعويض و هوای تازه به اتاق نگهداری گردد.

آب : آب تميز و مناسب در محلی که بتوانند به آن دسترسی داشته باشند .

 

فرمول غذايی مرحله اول

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مرحله دوم : 7 تا 12 روزگی – روزها در محفظه باز کنار سالن و در صورت سرد بودن هوا ، شبها در داخل سالن نگهداری می شود .

تراکم : در هر متر مربع 15 قطعه جوجه اردک – درجه حرارت سالن کاهش يافته و به 25 سانتيگراد می رسد . غذادهی به ازای 100 قطعه جوجه اردک kg5 غذای روزانه

 

فرمول غذايی مرحله دوم

 

 

 

 

 

 

 

مرحله سوم : 13 تا 20 روزگی -  اردکها معمولا در فضای باز کنار استخر نگهداری می شوند و در صورت نياز سايبانی ارزان قيمت برای آنها در نظر گرفته می شود . مقدار غذا به ازای هر 100 قطعه اردک ، kg11 در روز

 

                                                         فرمول غذايی مرحله سوم

 

مرحله چهارم : از 21 روزگی تا پايان دوره –  اردکها به استخرهای پرورش ماهی که دارای بچه ماهيان بالاتر از gr5 می باشند با تراکم 300 قطعه در هکتار منتقل می گردند . فرمول غذايی آنها همان فرمول غذايی مرحله سوم است ولی مقدار غذا به ازای هر 100 قطعه اردک در روز مطابق جدول زير می باشد :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اردکها از هفته هشتم شروع به پر ريزی می کنند که در اين شرايط نگهداری آنها مقدوم به صرفه نبوده است بنابراين بايد پرورش آنها را طوری تنظيم نمود که به موقع به بازار عرضه گردد . زيرا ضريب تبديل غذايی بالا می رود .

جدول زير رابطه وزن با ضريب تبديل غذايی را در طول دوره پرورش نشان می دهد :

 

رابطه وزن با ضريب تبديل غذايی در طول دوره پرورش

 

 

 

 

 

پرورش ماهی بدون غذادهی ( Synergism عمل متقابل مثبت ) :

 

با استفاده از خاصيت عمل متقابل مثبت يا سينرژيسم يعنی استفاده از ماهی برای کمک به پرورش ماهی ديگر و در نهايت افزايش توليد آنها صورت می گيرد . در اين نوع پرورش تنها از کود بهره می گيرند . از اين روش نمی توان در دامپروری و مرغداری استفاده کرد .

در اين روش از دو نوع ماهی کپور نقره ای (فيتوفاگ) و کپور معمولی بهره می گيرند . ماهی فيتوفاگ يک ماهی فيلتر کننده است که در لايه سطحی آب زندگی می کند ، در حالی که ماهی کپور معمولی در عمق آب زندگی می کند . اگر هر يک از اين دو ماهی را به تنهايی پرورش دهيم وزن نهايی شان  مطلوب نخواهد بود ولی اگر هر دو را با هم پرورش دهيم توليد نهايی مطلوبی خواهيم داشت .

وقتی فيتوفاگ تنها پرورش داده می شود، تنها فيتوپلانکتونهای انتخابی را می خورد و فيتوپلانکتونهای مرده به سرعت پايين رفته و در بستر استخر ته نشين می شوند و پس از مدتی در بستر استخر لجن تشکيل می شود و مدتی بعد در اثر تجزيه اين لجن توسط تجزيه کنندگان توليد يک سری مواد و گازهای سمی را باعث می شود از جمله : ( آمونياک    NH₃  ) ، ( نيتريت NO₂ ) ، ( نيترات NH₃ ) ، CO₂ ، H₂S  و (متان CH₄ ) که از تخمير و تجزيه مواد آلی لجن ايجاد می شود بنابراين اگر بتوانيم محيط را تا حدودی سر پا نگاه داريم تنها توانسته ايم از مردن فيتوپلانکتونها جلوگيری کنيم . پس ماهيان در اثر آلودگی رشدی نخواهند داشت ، حال اگر به پرورش تک گونه ای کپور معمولی بپردازيم از آنجايی که اين ماهی بنتوز خوار است و در بستر استخر به دنبال غذا می گردد از پلانکتونهای آب بهره نمی گيرد پس از مدتی داخل استخر پلانکتونها تکثير و توسعه پيدا نموده و شکوفايی پلانکتونی را ايجاد می کنند که باعث سبز شدن يا آبی شدن کامل آب می شوند و نفوذ نور را کم می کنند . ارتباط بين هوا و آب استخر از بين رفته ،اکسيژن محلول آب تا حد صفر کاهش يافته و در نتيجه ماهی در داخل آب خفه می گردد و از بين می رود .

حال اگر هر دو گونه را با هم پرورش دهيم فيتوفاگ، فيتوپلانکتونها را پالايش می کند و جلوی افزايش درشت فيتوپلانکتونها و شکوفايی پلانکتونی را می گيرد . ماهی کپور نيز از انباشته شدن لجن و راکد ماندن آن و در نتيجه از توليد گازهای سمی جلوگيری می کند .

از طرف ديگر فيتوفاگ وقتی فيتوپلانکتونها را می خورد 70 درصد آن را به صورت نيمه حذف شده از مدفوع خارج می کند . اين مدفوع می تواند مورد تغذيه ماهی کپور معمولی قرار گيرد در حالی که کپور معمولی نمی تواند فيتوپلانکتونها را به صورت آزاد به مصرف برساند ، بدين ترتيب در وزن و کيفيت هر دو ماهی افزوده خواهد شد .

در يک دوره پرورش که بين 180 تا 200 روز می باشد معمولا تعداد 2500 عدد ماهی کپور نقره ای ( فيتوفاگ ) و تعداد 750 عدد کپور معمولی به استخر معرفی خواهند شد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

روشهای پرورش ماهی و اهداف آن :

 

الف - پرورش تک گونه ای (Mono Culture   ) :

اين نوع پرورش به طور وسيعی در دنيا معمول می باشد و بيشتر در مورد ماهيانی که به منظور حفظ ذخاير طبيعی آنها تکثير و پرورش داده می شوند انجام می گيرد ، در پرورش تجاری نيز از اين روش استفاده می شود .

استخرها ،درياچه ها، قفس های شناور، حوضچه ها و کانالهای بتونی از جمله تاسيساتی است که پرورش تک گونه ای ماهی در آن صورت می گيرد . اغلب ماهيان گوشت خوار نظير : آزاد ماهيان ،گربه ماهيان ،قزل آلا فقط به اين روش پرورش داده می شوند چون همزيستی اين ماهيان با ساير ماهيان امکان پذير نيست و به زودی گونه های ديگر را از بين می برد. همچنين ماهيانی را که به زندگی در درجات خاصی از شوری عادت دارند نمی توان با ساير ماهيان پرورش داد.

عادات غذايی خاص، درجه حرارت مناسب، از جمله دلايل ديگری است که در بعضی مناطق فقط به اين روش بايد اکتفا کرد . در کارگاههايی که توليد ماهيان انگشت قد (  Finger Ling  ) و بچه ماهی هدف اصلی را که به منظور فروش و چه به منظور افزايش ذخاير ظبيعی تشکيل می دهد بيشتر به طريق مونو کالچر  (Mono Culture   ) عمل می کنند . چون در اين روش می توان تهيه و توليد يک گونه ماهی را در وزن و اندازه های دل خواه تعيين کنيم .

 

ب-  پرورش چندگونه ای ( Poly Culture   ) :

به منظور بهره برداری بيشتر از موجودات غذايی اعم از گياهی و جانوری در طبقات مختلف آب از سطح تا کف و با توجه به آلات تغذيه ای ماهيان ، پرورش توام امروزه در سطح وسيعی در سراسر دنيا معروف شده است .

در اين روش ماهيانی که از نظر تحمل تغييرات فيزيکی و شيميايی آب در سطح نزديک به هم ولی از نظر طرز و نوع تغذيه متفاوت هستند انتخاب و با هم در يک استخر پرورش داده می شوند . با پرورش توام ماهيان محصول ماهی در استخر به حداکثر می رسد و گاهی می توان در يک هکتار بدين طريق بيش از 5 تن ماهی برداشت نمود .

خانواده کپور ماهيان از معروفترين ماهيانی هستند که پرورش توام آنها بيشترين بهره را در بر داشته است .

در مثال زير عادات تغذيه ای گونه های اصلی کپور ماهيان پرورشی در رابطه با پرورش توام آنها که موجب بهره گيری از تمام طبقات آب می شود ذکر می گردد :

1-      ماهی علفخوار : از گياهان آب تغذيه می کند

2-      کپور سرگنده : از زئوپلانکتونهای قسمتهای ميانی آب تغذيه می کند .

3-      کپور نقره ای(فيتوفاگ) : از فيتوپلانکتونها در لايه سطحی و ميانی آب تغذيه می کنند .

4-       کپور معمولی : که از موجودات کفزی بنتوزها و از مدفوع ديگر ماهيان استفاده می کند .

 

در پرورش توام نسبت ماهيانی که با هم کشت می شوند بر حسب آب و هوای  منطقه ، کيفيت آب ، انواع کودهای مورد استفاده بر رشد موجودات گياهی جانوری فرق می کند .

به طور معمول نسبت کپور ماهيان پرورشی به شرح زير می باشد :

فيتوفاگ : 65 - 60 %   -    کپور معمولی : 25 - 20 %     -    آمور : 15 - 10 %       -      سرگنده : 10 - 5 %

 

ج- پرورش تک جنسی (  Mono Sex Culture  ) :

در بعضی از ماهيها از جمله تيلاپيا يکی از مشکلات عمده پرورش ماهی توليد نسل مفرط آنهاست که سبب ازدياد جمعيت ماهی در استخرهای پرورش شده و علاوه بر مصرف بيش از حد غذا ، تعداد ماهيان غير قابل استفاده و متفاوت از لحاظ وزن و اندازه را فوق العاده بالا می برد و به طور کلی جريان عادی پرورش ماهی را مختل می نمايد . از طرف ديگر مقادير زيادی از انرژی حاصله از مصرف غذا صرف فعاليت های جنسی و توليد مواد تناسلی می گردد .

برای جلوگيری از اين مشکلات و جهت بالا بردن محصول ماهی ، پرورش يک جنس ماهی ( نر يا ماده ) می تواند کمک موثری کند . امروزه با يک سری مطالعات ژنتيکی و توليد دورگه های حاصل از پيوند دوگونه نزديک توانستند جنس فقط نر يا ماده بدست آورند .

البته توجه بيشتر بر روی بدست آوردن جنس نر و پرورش آن به عنوان ماهی گوشتی می باشد که از نظر مصرف انرژی برای توليدات جنسی به مراتب پايين تر از جنس ماده می باشد .

يکی از معايب پرورش جنس نر تيلاپيا عادت ساختن لانه برای تخمگذاری ماده ها در کف ديواره استخر ها می باشد هر چند که جنس ماده در استخر حضور داشته باشد يا نداشته باشد ماهيان نر مدتها در نزديکی اين لانه ها منتظر می مانند .